Η ελληνική ανήκει στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια και έχει γραπτή παράδοση που ξεκινά από τις πινακίδες της Γραμμικής Β. Αυτός ο πυλώνας εξετάζει την προέλευση, τη δομή, τις γραφές, την ιστορία και την τυποποίηση της γλώσσας. Κρατά χωριστά δύο πράγματα που συχνά μπερδεύονται: την ανασύσταση της προϊστορίας, που είναι συμπέρασμα της συγκριτικής μεθόδου, και τα ιστορικά τεκμήρια, που είναι κείμενα με συγκεκριμένη χρονολόγηση, τόπο και προέλευση.
Προέλευση και πρώτες μαρτυρίες
Ο Horrocks παρουσιάζει τις εξελίξεις που χαρακτηρίζουν την ελληνική μέσα στην ινδοευρωπαϊκή οικογένεια και εξηγεί πόσο δύσκολο είναι να χρονολογηθούν προϊστορικές αλλαγές B03 §1.1 σσ.9–10. Αυτές είναι συγκριτικές ανασυστάσεις. Δεν υπάρχουν γραπτά κείμενα μιας «πρωτοελληνικής», και ο Άτλας δεν τα παρουσιάζει σαν να υπάρχουν. Μια ομοιότητα ανάμεσα σε δύο λέξεις δεν αποδεικνύει από μόνη της ούτε συγγένεια ούτε δανεισμό.
Η μυκηναϊκή ελληνική σώζεται στη Γραμμική Β, ένα συλλαβικό σύστημα που αφήνει αδιευκρίνιστες αρκετές γλωσσικές διακρίσεις B03 §1.2 σσ.10–13. Οι πινακίδες μαρτυρούν μια διοικητική γραφική πρακτική. Δεν αποτελούν απογραφή του πώς μιλούσαν οι άνθρωποι στην Εποχή του Χαλκού. Για την Κνωσό υπάρχουν εναλλακτικές αρχαιολογικές χρονολογήσεις, και ο Άτλας κρατά τη χρονολόγηση κάθε πηγής αντί να διαλέξει μία ημερομηνία «πρώτης μαρτυρίας». Η Γραμμική Α δεν χαρακτηρίζεται ελληνική επειδή ανήκει στον ίδιο αιγαιακό χώρο.
Η γλώσσα και η γραφή της
Μια μορφή της γλώσσας και η γραφή στην οποία σώθηκε είναι δύο διαφορετικά πράγματα. Η Γραμμική Β, τα τοπικά αλφάβητα της αρχαιότητας, το κυπριακό συλλαβάριο, το πολυτονικό και το μονοτονικό σύστημα, οι λατινικοί και άλλοι χαρακτήρες που χρησιμοποίησαν κοινότητες ελληνόφωνων: ο Άτλας καταγράφει τη γραφή κάθε μαρτυρίας χωριστά από την ποικιλία που μαρτυρεί B03 §§1.2–1.4.
Αυτό έχει πρακτικές συνέπειες. Μια ιστορική ορθογραφία δεν δείχνει όλες τις φωνολογικές διακρίσεις μιας εποχής. Μια μεταγραφή στο Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο πρέπει να παραπέμπει σε συγκεκριμένη ανάλυση ή ηχογράφηση. Η πλήρης ιστορία της υιοθέτησης του αλφαβήτου, της τυποποίησης και των μεταγενέστερων ορθογραφικών μεταρρυθμίσεων χρειάζεται ακόμη πρωτότυπη έρευνα, και σελίδες για ελληνικά γραμμένα με εβραϊκούς, αραβικούς ή λατινικούς χαρακτήρες θα δημοσιευτούν μόνο όταν υπάρχουν εξειδικευμένες πηγές.
Η Κοινή Νεοελληνική
Η Κοινή Νεοελληνική είναι η κοινή βάση της Ελληνοφωνίας. Δεν είναι ο πρόγονος των ποικιλιών, και καμία ποικιλία δεν περιγράφεται ως παραφθορά της. Η τυποποίησή της και η διγλωσσία είναι κοινωνικές και ιστορικές διαδικασίες, όχι γεγονότα που συνέβησαν μια συγκεκριμένη μέρα.
Η Βάση Γλωσσολογικών Όρων του Κέντρου Ελληνικής Γλώσσας ξεχωρίζει τη διγλωσσία, δηλαδή τη συνύπαρξη δύο μορφών της ίδιας γλώσσας με διαφορετικές κοινωνικές λειτουργίες, από τη χρήση δύο διαφορετικών γλωσσών. Συζητά επίσης τις αλλαγές στην εκπαίδευση το 1976 και στη διοίκηση το 1977 B16 §1.7.1. Αυτά είναι θεσμικά ορόσημα στην περιγραφή της πηγής. Δεν σημαίνουν ότι εκείνη τη χρονιά εξαφανίστηκε κάθε διαφορά ύφους. Ο Άτλας δεν έχει εξετάσει νομικό κείμενο και δεν διατυπώνει νομικό ισχυρισμό.
Η Δημοτική και η Καθαρεύουσα αντιμετωπίζονται ως ιστορικές πρακτικές τυποποίησης με εσωτερική ποικιλία και λόγιο λεξιλόγιο, όχι ως δύο εδαφικοί κλάδοι της γλώσσας.
Η δομή της γλώσσας
Η περιγραφή της δομής χτίζεται σε πέντε ενότητες που θα είναι κοινές για όλες τις περιόδους και τις ποικιλίες, ώστε να μπορούν να συγκριθούν:
- Φωνολογία και προσωδία. Ήχοι, τονισμός και οι διακρίσεις τους, με χωριστή καταγραφή της ορθογραφίας, του ανασυστημένου ήχου και της τεκμηριωμένης προφοράς.
- Ονοματική και ρηματική μορφολογία. Κλίση, γραμματικές κατηγορίες και σχηματισμός λέξεων.
- Σύνταξη. Δομές προτάσεων, πάντα με το πλαίσιο της πρότασης και όχι ως μεμονωμένες λέξεις.
- Λεξιλογική σημασιολογία. Έννοια, λέξη, σημασία και χρήση ως διαφορετικά επίπεδα.
- Λόγος. Πώς οργανώνεται η γλώσσα πέρα από την πρόταση.
Κάθε ενότητα θα δημοσιευτεί για την Κοινή Νεοελληνική πρώτα, με πηγές σε κάθε παράγραφο, και θα γίνει η βάση για τη σύγκριση με τις υπόλοιπες ποικιλίες. Καμία ενότητα δεν έχει ακόμη εγκεκριμένο περιεχόμενο. Η χρονολόγηση μιας αλλαγής θα στηρίζεται σε συγκεκριμένα τεκμήρια, όχι στη γενική χρονολογία μιας περιόδου.
Τι μένει ανοιχτό
Οι πρώιμες υποομαδοποιήσεις της ελληνικής, η κάλυψη της πρώιμης βυζαντινής περιόδου, η χρονολόγηση της τοπικής διαφοροποίησης, οι γραφές που δεν έχουν ακόμη εξεταστεί και η κοινωνική ιστορία των κοινοτήτων της διασποράς χρειάζονται ανεξάρτητο έλεγχο από ειδικούς πριν από οποιαδήποτε δημόσια σύνθεση.