Τι είναι η Ελληνοφωνία

Τα ελληνικά είναι από τις πιο μελετημένες γλώσσες του κόσμου. Κι όμως, η γνώση αυτή ζει κυρίως σε πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες, σε επιστημονικά περιοδικά και σε αρχεία που δύσκολα ανοίγει όποιος δεν ανήκει ήδη στον χώρο. Οι άνθρωποι που μιλούν τη γλώσσα, στην Ελλάδα, στην Κύπρο και σε όλη τη διασπορά, σπάνια φτάνουν στην έρευνα που γράφεται γι' αυτούς.

Η Ελληνοφωνία ξεκίνησε πολύ πριν τη φτιάξω. Ξεκίνησε από δύο ανθρώπους με το ίδιο όνομα, Νίκος. Ο πατέρας μου, μετανάστης στην Αυστραλία, λαχταρούσε να σπουδάσει, αλλά δεν του δόθηκε ποτέ η ευκαιρία. Κράτησε όμως ζωντανή την ποντιακή παράδοση, και πάνω απ' όλα τη γλώσσα. Ο θείος μου ήταν φιλόλογος και δάσκαλός μου, από τότε που μάθαινα να συλλαβίζω μέχρι που έγινα φοιτητής στα αρχαία. Ο ένας διψούσε για μάθηση και δεν του δόθηκε η ευκαιρία, ο άλλος είχε τη γνώση και τη μοιράστηκε. Από αυτούς έμαθα ότι η γλώσσα και ο πολιτισμός είναι αυτά που ενώνουν τους ανθρώπους, και ότι κανείς δεν πρέπει να μένει έξω από αυτά.

Τα ελληνικά με συνοδεύουν σε όλη μου τη ζωή. Όσο ζούσα στην Ελλάδα ήταν το αντικείμενο που διάλεξα. Η μετανάστευση άλλαξε τη σχέση μου με τη γλώσσα, και με την Ελλάδα. Στην Αυστραλία η καριέρα μου χτίστηκε πάνω στα ελληνικά: διάβαζα τις ειδήσεις στο ελληνικό ραδιόφωνο, έγραφα στις εφημερίδες και αργότερα δούλεψα στην τηλεόραση και στο διαδίκτυο. Χωρίς να το καταλαβαίνω, κρατούσα κι εγώ τη γλώσσα ζωντανή.

Από νωρίς ήθελα να υπάρχει μία πηγή για τα ελληνικά ανοιχτή σε όλους, όπου η έρευνα θα συναντά ομιλητές από κάθε κοινωνικό χώρο και κάθε χώρα. Άρχισα να καταγράφω νωρίς, αλλά για χρόνια δεν υπήρχαν ούτε οι πόροι ούτε τα ψηφιακά μέσα για κάτι ουσιαστικό. Μόλις η δουλειά μου μού επέτρεψε να επενδύσω, ξεκίνησα από τα Ποντιακά και από τα ελληνικά των Ελληνοαυστραλών. Πολύ γρήγορα φάνηκε ότι το ζήτημα δεν ήταν μία μόνο ποικιλία. Ήταν τα ελληνικά στο σύνολό τους.

Η Ελληνοφωνία υπάρχει για να κλείσει αυτό το κενό. Κάνει την ακαδημαϊκή έρευνα για τη γλώσσα κατανοητή χωρίς να την απλουστεύει. Κάθε ισχυρισμός συνοδεύεται από την πηγή του, κάθε διαφωνία μελετητών μένει ορατή, και ό,τι δεν έχει ακόμη ελεγχθεί λέγεται ανοιχτά. Ο αναγνώστης δεν είναι θεατής. Μπορεί να συγκρίνει, να μοιραστεί και να διορθώσει.

Όταν ξεκίνησα, ένα τέτοιο έργο θα χρειαζόταν πανεπιστημιακό τμήμα και μεγάλη χρηματοδότηση. Σήμερα τα ανοιχτά δεδομένα και τα ψηφιακά εργαλεία, ανάμεσά τους και η τεχνητή νοημοσύνη, του επιτρέπουν να ξεκινήσει αλλιώς και να φτάσει σε πολύ περισσότερους ανθρώπους. Τα εργαλεία άλλαξαν. Το μέτρο της απόδειξης όχι: κάθε αλλαγή περνά από ανθρώπους που ξέρουν, ερευνητές και ομιλητές, με το όνομά τους.

Η γλώσσα δεν μένει ακίνητη, και ο Άτλας δεν θα κρατήσει μόνο την καθιερωμένη της μορφή. Θα καταγράφει και ό,τι αλλάζει, όπως αλλάζει, όπου μιλιούνται ελληνικά. Αν σε δέκα χρόνια είναι ακόμη χρήσιμος, πληρέστερος και ανοιχτός σε όσους μιλούν ελληνικά, θα έχει κάνει αυτό για το οποίο φτιάχτηκε. Και θα έχει κάνει πράξη αυτό που μου έμαθαν οι δύο Νίκοι: ότι κανείς δεν πρέπει να μένει έξω από τη γλώσσα του.