ΕΡΕΥΝΑ ΣΕ ΕΞΕΛΙΞΗ Η έρευνα δεν είναι ολοκληρωμένη. Το περιεχόμενο ελέγχεται, αλλάζει και δεν αποτελεί τελική θέση του Άτλαντα.
ΑΤΛΑΣΕλληνοφωνία
Ο Κύκλος English
ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΕΙΣCLASSIFICATIONSΠροσχέδιο υπό έλεγχο

Ποιος ταξινομεί, με ποια κριτήρια, για ποια εποχή

Οκτώ δημοσιευμένα σχήματα για τα νέα ελληνικά, το καθένα με τον συγγραφέα, τα κριτήρια, το χρονικό του παράθυρο και το πόσο το έχουμε εξετάσει. Κανένα δεν συγχωνεύεται σε ένα δέντρο συναίνεσης.

Τα σχήματα

  1. Διαίρεση με βάση χαρακτηριστικό

    Χατζιδάκις (1892) B01 σσ.342–343

    Βόρεια και νότια ιδιώματα, με ενδιάμεσες περιπτώσεις

    Κριτήρια
    Συμπεριφορά των άτονων φωνηέντων
    Παράθυρο
    Περιγραφή του τέλους του 19ου αιώνα
    Πρόσβαση
    Εξετάστηκε το πρωτότυπο

    Ο συγγραφέας δηλώνει ότι τα όρια είναι αβέβαια και ότι η Μικρά Ασία δεν έχει μελετηθεί επαρκώς. Η γεωγραφική διαίρεση είναι προσεγγιστική, όχι σύνορο.

    Δείτε το στη σύγκριση 2
  2. Περιφερειακές ομάδες

    Newton (1972) B18 B02 §3 σσ.49–50 (χάρτης xii και σσ.13–15 του πρωτοτύπου)

    Έξι περιφερειακές ομάδες: Πελοποννησιακή και Ιόνια, Κρητική και Κυκλαδική, Νοτιοανατολική, Βόρεια, Παλαιά Αθηναϊκή, Μανιάτικη

    Κριτήρια
    Φωνολογικά κριτήρια όπως τα αναφέρει ο Trudgill
    Παράθυρο
    Δεν έχει επαληθευτεί από το πρωτότυπο
    Πρόσβαση
    Μέσω τρίτης πηγής

    Το πρωτότυπο δεν έχει εξεταστεί. Ό,τι εμφανίζεται εδώ προέρχεται από την αναφορά του Trudgill (2003).

    Δείτε το στη σύγκριση 5
  3. Λεξιλογική κατανομή

    Κοντοσόπουλος (1983) B19 B02 §3 σ.49

    Η Ελλάδα του «τι» και η Ελλάδα του «ίντα»

    Κριτήρια
    Γεωγραφική κατανομή του ερωτηματικού σε συνδυασμό με την απώλεια των άτονων κλειστών φωνηέντων
    Παράθυρο
    Δεν έχει επαληθευτεί από το πρωτότυπο
    Πρόσβαση
    Μέσω τρίτης πηγής

    Μια λεξιλογική κατανομή δεν ορίζει από μόνη της γενεαλογία. Το άρθρο του 1983–84 δεν έχει αποκτηθεί.

    Δείτε το στη σύγκριση 0
  4. Περιοχές χαρακτηριστικών

    Trudgill (2003) B02 §§2–3 σσ.48–50; §§5–7 σσ.53–62

    Περιοχές που ορίζονται από έξι φωνολογικά χαρακτηριστικά

    Κριτήρια
    Έξι φωνολογικά κριτήρια
    Παράθυρο
    Συνεχής γεωγραφική περιοχή με νοητή βάση το 1900
    Πρόσβαση
    Εξετάστηκε το πρωτότυπο

    Αφήνει έξω αρκετές απομακρυσμένες παραδόσεις και χαρακτηρίζει τις γεωγραφικές αντιστοιχίσεις δοκιμαστικές. Στηρίζεται σημαντικά στους Newton και Kontossopoulos, άρα τα τρία ονόματα δεν είναι τρεις ανεξάρτητες έρευνες πεδίου.

    Δείτε το στη σύγκριση 5
  5. Ιστορική ζώνη

    Παντελίδης (2016) B26 σσ.303–304, 308–311, §4.1

    Μια υποθετική νοτιοελλαδική διαλεκτική ζώνη

    Κριτήρια
    Ιστορικά τεκμήρια που συνδέουν την Παλαιά Αθηναϊκή, την Πελοποννησιακή και την ανατολική Στερεά
    Παράθυρο
    Δοκιμαστική χρονολόγηση με εσωτερικές ασυνέχειες
    Πρόσβαση
    Εξετάστηκε το πρωτότυπο

    Είναι ιστορική και περιφερειακή πρόταση, όχι ταξινόμηση όλης της ελληνικής.

    Δείτε το στη σύγκριση 2
  6. Ευρύτερες ενότητες

    Horrocks (2020) B20 VLACH, Further classifications (Horrocks 2020:382)

    Οκτώ ευρύτερες ενότητες, ανάμεσά τους Ποντιακά και Καππαδοκικά, Τσακώνικα, Κάτω Ιταλία

    Κριτήρια
    Ευρύτερες ενότητες όπως τις παραθέτει το VLACH
    Παράθυρο
    Η έκδοση και η σελίδα δεν έχουν ελεγχθεί
    Πρόσβαση
    Μέσω τρίτης πηγής

    Γνωστό μόνο μέσω του VLACH. Μια ενότητα που ενώνει Ποντιακά και Καππαδοκικά δεν συγχωνεύει τα τεκμήριά τους.

    Δείτε το στη σύγκριση 5
  7. Διαμέριση δεδομένων

    Χατζηκυριακίδης κ.ά. (2026) B13 σσ.3138–3140, §§3–3.1.6

    Δέκα ετικέτες σώματος κειμένων, ανάμεσά τους η Καθαρεύουσα

    Κριτήρια
    Λειτουργική διαμέριση υπολογιστικού συνόλου δεδομένων
    Παράθυρο
    Σύνολο δεδομένων του 2026
    Πρόσβαση
    Εξετάστηκε το πρωτότυπο

    Σύστημα ετικετών δεδομένων, όχι κληρονομική ταξινόμηση ούτε πλήρης κατάλογος. Η ετικέτα για ένα ύφος δείχνει γιατί ο τύπος οντότητας και η ετικέτα δεδομένων πρέπει να μένουν χωριστά.

    Δείτε το στη σύγκριση 3
  8. Οργάνωση συλλογής

    VLACH (ÖAW) (χ.χ.) B05 Classification overview; Northern/Southern/Semi-northern varieties; Further classifications

    Οργάνωση συλλογής κατά περιοχή και τύπο φωνηεντισμού

    Κριτήρια
    Οργάνωση αρχειακής συλλογής
    Παράθυρο
    Θεσμική επισκόπηση χωρίς ημερομηνία
    Πρόσβαση
    Εξετάστηκε το πρωτότυπο

    Το ίδιο το VLACH ξεχωρίζει την οργάνωση της συλλογής του από τη γλωσσολογική ταξινόμηση.

    Δείτε το στη σύγκριση 8

Δεν υπάρχει μία ταξινόμηση της ελληνικής. Υπάρχουν προτάσεις μελετητών, που η καθεμιά απαντά σε διαφορετικό ερώτημα, για διαφορετική εποχή και διαφορετική περιοχή. Ο Άτλας αποθηκεύει κάθε σχήμα με συγγραφέα, έργο, έκδοση, σκοπό, χρονικό παράθυρο και κριτήρια, και κάθε ένταξη μιας μονάδας ως χωριστό ισχυρισμό με παραπομπή. Δεν υπάρχει στήλη «μητρική διάλεκτος», δέντρο συναίνεσης, επινοημένος δείκτης ομοιότητας ή αριθμός «όλων των διαλέκτων».

Τρεις πρωτότυπες προσεγγίσεις, τρεις κλίμακες

Ο Άτλας έχει εξετάσει απευθείας τρεις πρωτότυπες προσεγγίσεις: τη γενική διαίρεση του Hatzidakis, τον χάρτη χαρακτηριστικών του Trudgill και τη στενότερη πρόταση ιστορικής ζώνης του Pantelidis. Λειτουργούν σε διαφορετικές κλίμακες και δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως τρεις ανταγωνιστικές πλήρεις ταξινομίες. Το GRDD+ είναι διαφορετικό είδος: διαμέριση υπολογιστικού συνόλου δεδομένων.

Διαφωνίες που πρέπει να μείνουν ορατές

Ο φωνηεντισμός βορρά και νότου είναι χρήσιμο κριτήριο, αλλά δεν αντιπροσωπεύει κάθε ελληνική παράδοση. Το VLACH περιορίζει ρητά την εμβέλειά του και ξεχωρίζει την οργάνωση της συλλογής του από τη γλωσσολογική ταξινόμηση B05 Further classifications. Η κρητική και κυκλαδική ομάδα του Newton και οι μικρότερες περιοχές του Trudgill δεν είναι εναλλάξιμοι κόμβοι B02 §3, §6. Η διαφωνία δεν λύνεται με ψηφοφορία. Καταγράφονται το χρονικό παράθυρο, ο κανόνας ένταξης, η κάλυψη χαρακτηριστικών και η εξάρτηση. Ο Trudgill στηρίζεται σημαντικά στους Newton και Kontossopoulos, οπότε τρία ονόματα δεν είναι τρεις ανεξάρτητες έρευνες πεδίου.

Η πορεία των Τσακώνικων από τη δωρική χρειάζεται εξειδικευμένη ιστορική τεκμηρίωση. Η φράση «όχι μέσω της Κοινής» σε μια γενική επισκόπηση δεν αποδεικνύει ότι δεν υπήρξε επαφή με την Κοινή. Η θέση των Φαρασιώτικων και των Σιλλιώτικων σε σχέση με τα Καππαδοκικά μένει ανοιχτή. Η κοινή τυποποίηση δεν είναι προγονικός κόμβος.

Από πού ξέρουμε κάθε σχήμα

Από πού ξέρουμε κάθε σχήμαγνωστό μόνο μέσωγνωστό μόνο μέσωγνωστό μόνο μέσωΧατζιδάκις (1892)Διαίρεση με βάση χαρακτηριστικό · Εξετάστηκε το πρωτότυποTrudgill (2003)Περιοχές χαρακτηριστικών · Εξετάστηκε το πρωτότυποΠαντελίδης (2016)Ιστορική ζώνη · Εξετάστηκε το πρωτότυποΧατζηκυριακίδης κ.ά. (2026)Διαμέριση δεδομένων · Εξετάστηκε το πρωτότυποVLACH (ÖAW) (χ.χ.)Οργάνωση συλλογής · Εξετάστηκε το πρωτότυποNewton (1972)Περιφερειακές ομάδες · Μέσω τρίτης πηγήςΚοντοσόπουλος (1983)Λεξιλογική κατανομή · Μέσω τρίτης πηγήςHorrocks (2020)Ευρύτερες ενότητες · Μέσω τρίτης πηγήςστηρίζεται σε Newton, Kontossopoulos
  • Χατζιδάκις (1892) Εξετάστηκε το πρωτότυπο.
  • Newton (1972) Γνωστό μόνο μέσω Trudgill (2003).
  • Κοντοσόπουλος (1983) Γνωστό μόνο μέσω Trudgill (2003).
  • Trudgill (2003) Εξετάστηκε το πρωτότυπο. Στηρίζεται σε Newton (1972), Κοντοσόπουλος (1983).
  • Παντελίδης (2016) Εξετάστηκε το πρωτότυπο.
  • Horrocks (2020) Γνωστό μόνο μέσω VLACH (ÖAW).
  • Χατζηκυριακίδης κ.ά. (2026) Εξετάστηκε το πρωτότυπο.
  • VLACH (ÖAW) (χ.χ.) Εξετάστηκε το πρωτότυπο.

Πηγές αυτής της σελίδας

  1. B05 Austrian Academy of Sciences, VLACH. Greek varieties. Undated institutional overview. Εξετάστηκε απόσπασμα
  2. B02 Trudgill, Peter. 2003. Modern Greek dialects: A preliminary classification. Journal of Greek Linguistics 4:45–64. DOI 10.1075/jgl.4.04tru. Εξετάστηκε απόσπασμα